W dniach 4-20 września 2002 r. odbyła się II Sesja Międzynarodowej Szkoły Prawa Rzymskiego (MSPR). Szkoła odbywała się w ramach Międzynarodowej Szkoły Humanistycznej Europy Środkowo-Wschodniej prowadzonej przez Ośrodek Badań nad Tradycją Antyczną Uniwersytetu Warszawskiego (OBTA UW) oraz Fundację "Instytut Artes Liberales", przy współpracy Katedry Prawa Rzymskiego i Antycznego WPiA UW. Dyrektorem MSPR jest prof. Witold Wołodkiewicz, sekretarzem II Sesji była mgr Agnieszka Stępkowska.

Organizacja II Sesji była odpowiedzią na zainteresowanie, jakim cieszyła się Szkoła podczas I Sesji w 2001 r. Wyrazem tego zainteresowania była zwiększona liczba tak aplikantów, jak i uczestników Szkoły w 2002 r., a także udział w niej 2 uczestników zeszłorocznej Szkoły. Kilka osób deklarowało również chęć przyjazdu na kolejne sesje.

Międzynarodowa Szkoła Prawa Rzymskiego Wychodzi naprzeciw problemom, z jakimi boryka się obecnie nauka prawa rzymskiego w byłych krajach socjalistycznych, a głównie w krajach byłego Związku Radzieckiego. Podstawową trudnością jest tam brak odpowiednio uformowanych kadr wykładowców tego przedmiotu. Okazało się to w sposób wyraźny podczas konferencji w Moskwie, w listopadzie 1997 r., zorganizowanej przez "Centrum studiów nad prawem rzymskim przy Rosyjskiej Akademii Nauk i Wydziale Prawa Uniwersytetu im Łomonosowa w Moskwie" oraz podczas, odbytego w początku grudnia 1998 r. w Rzymie, VII i VIII Kolokwium romanistów z Europy środkowo-wschodniej oraz z Włoch, zorganizowanych w Rzymie i we Władywostoku przez włoskie Centro per gli studi su diritto romano e sistemi giuridici del Consiglio Nazionale delle Ricerche (kierowane przez prof. Pierangelo Catalano z Uniwersytetu Roma I). Ideę powołania Międzynarodowej Szkoły Prawa Rzymskiego wysunął podczas spotkań w Moskwie i w Rzymie prof. Witold Wołodkiewicz, z Uniwersytetu Warszawskiego. Została ona przyjęta pozytywnie przez uczestników tych konferencji. Idea ta spotkała się również z poparciem Centro Internazionale Romanistico "Copanello" (przewodniczący prof. Alessandro Corbino) oraz Wydziału Prawa Uniwersytetu w Neapolu (dziekan prof. Luigi Labruna).

Celem Szkoły jest pomoc w formowaniu kadr naukowych z zakresu prawa rzymskiego w państwach Europy środkowo-wschodniej oraz w krajach dawnego ZSRR, gdzie istnieje dążenie do odrodzenia nauczania tego przedmiotu. Potrzeba wykładania i prowadzenia badań nad prawem rzymskim wynika z uświadomienia, że stanowi ono podstawę europejskiej i światowej kultury prawnej. Prawo rzymskie, które wpływało na formowanie współczesnych systemów prawnych, umożliwia porozumienie między prawnikami różnych państw i zrozumienie istoty, podobieństw i różnic między odmiennymi systemami prawnymi. W procesie unifikowania prawa europejskiego wielką rolę może odegrać znajomość zasad wykształconych w prawie rzymskim, i jego oddziaływania na tworzenie się prawodawstwa współczesnej Europy.

Celem Szkoły jest, oprócz dania informacji zakresu z prawa rzymskiego i metody jego nauczania, umożliwienie kontaktów romanistów, z krajów Europy środkowo-wschodniej z przedstawicielami światowej nauki prawa rzymskiego, głównie włoskiej.

I Sesja MSPR odbyła się w dniach 12-24 września 2001 r. Dyrektorem Szkoły był prof. Witold Wołodkiewicz, a Sekretarzem dr Jakub Urbanik. W Sesji tej wzięło udział 14 uczestników z Federacji Rosyjskiej (9 osób), z Ukrainy (3 osoby), z Litwy (1 osoba), z Chorwacji (1 osoba). Wykładowcami MSPR byli profesorowie prawa rzymskiego z Uniwersytetów zagranicznych: z Włoch (4 osoby), z Niemiec (2 osoby), z Ukrainy (1 osoba) oraz z Uniwersytetów polskich: z Warszawy (UW oraz USKW - 6 osób), z Łodzi (1 osoba), z Lublina (UMCS - 1 osoba).

Wygłoszone podczas I Sesji MSPR wykłady dotyczyły m.in. następujących zagadnień:

Ř Metodologia badań nad prawem rzymskim i zastosowaniu w nich elektronicznych baz danych (prof. Nicola Palazzolo, dyrektor Istituto per la Documentazione Giuridica del Centro Nazionale delle Ricerche);

Ř Zastosowanie rzymskich paremii prawnych w praktyce sądów europejskich (prof. Andreas Wacke, z Uniw. w Kolonii);

Ř Recepcja prawa rzymskiego w tworzeniu prawa prywatnego w Europie, (prof. Ewgen Charitonow, z Państwowej Akademii Prawa w Odessie);

Ř Lex Aquilia - podstawą formowania współczesnej odpowiedzialności deliktowej (prof. Andreas Wacke z Uniw. w Kolonii);

Ř Kontrakty w prawie rzymskim (prof. Luigi Garofalo, z Uniwersytetu w Padwie);

Ř Rzymskie prawo osobowe i rodzinne (prof. Maria Zabłocka, z UW);

II Sesja Międzynarodowej Szkoły Prawa Rzymskiego w 2002 r. spotkała się z szerokim odzewem w środowisku romanistów Europy Środkowej i Wschodniej. Na podstawie nadesłanych 21 aplikacji Komisja Kwalifikacyjna zaprosiła do udziału w Sesji 17 osób z następujących krajów: Federacja Rosyjska (9 osób), Białoruś (2 osoby), Ukraina (1 osoba) Bułgaria (1 osoba), Chorwacja (1 osoba), Litwa (1 osoba), Mołdowa (1 osoba), Polska (1 osoba).

Wśród przyjętych uczestników znaleźli się pracownicy naukowi i doktoranci z Wolnego Uniwersytetu w Warnie, Państwowego Uniwersytetu w Grodnie im. Cupala, Państwowego Uniwersytetu Mołdowy, Uniwersytetu Moskiewskiego im. Łomonosowa w Moskwie, Państwowego Uniwersytetu w Dagestanie, Państwowego Uniwersytetu w Petersburgu, Uniwersytetu European Humanities w Mińsku, Państwowego Uniwersytetu w Syktyvkar, Państwowego Uniwersytetu w Irkucku, Centrum Studiów nad Prawem Rzymskim filia w Petersburgu, Instytutu Prawnego Prokuratury Generalnej w Petersburgu, Uniwersytetu Nauk Humanistycznych w Petersburgu, Uniwersytetu im. J. Strossmayera w Osijeku, Kaunas College, Instytutu Ekonomiczno-Prawnego w Czerniowcach i Uniwersytetu Warszawskiego. Niestety, mimo zaproszenia do udziału w Sesji, pracownicy niektórych uniwersytetów (w Dagestanie, Irkucku i Kownie) nie mogli uczestniczyć w Szkole.

Wykładowcami MSPR byli profesorowie prawa rzymskiego z Uniwersytetów zagranicznych: 7 profesorów z Włoch (z Rzymu, Katanii, Neapolu, Padwy i Turynu), 1 z Niemiec (Frankfurt a/Main) oraz 6 wykładowców z uniwersytetów polskich (Uniwersytet Warszawski i Uniwersytet im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie).

Wszystkie wykłady oraz 3 posiedzenia "okrągłego stołu" odbywały się w języku włoskim i były tłumaczone na język rosyjski przez p. Marię Celintsevą z Uniwersytetu im. Łomonosowa w Moskwie. Wybór języka włoskiego jako języka Międzynarodowej Szkoły Prawa Rzymskiego wynika z faktu, że nauka włoska prawa rzymskiego ma wciąż znaczenie czołowe, a bez znajomości tego języka nie można sięgnąć do podstawowej literatury prawa rzymskiego. W perspektywie uczestnicy mają również szansę uzyskania stypendiów we Włoszech.

Tegoroczna Sesja została podzielona na dwie części. Pierwsza z nich (4-15 września) odbywała się w Warszawie. Uczestnicy brali udział w wykładach i codziennych lektoratach języka włoskiego. Zwiedzili również Sąd Najwyższy, gdzie zapoznali się m.in. z inskrypcjami prawa rzymskiego, umieszczonymi na kolumnach gmachu. 15 września nastąpił wyjazd do Augustowa, gdzie odbywała się druga część Sesji. Poza zajęciami przewidzianymi programem Sesji, słuchacze uczestniczyli w obradach Zjazdu Katedr Historycznoprawnych trwających do 18 września. Tematem Zjazdu, organizowanego przez Wydział Prawa Uniwersytetu w Białymstoku, była "Wielokulturowość polskiego pogranicza: ludzie, idee, prawo". Podczas Zjazdu uczestnicy MSPR mieli możliwość udziału nie tylko w dyskusjach panelowych i obradach sekcji prawa rzymskiego, lecz także w spotkaniach i wymianach poglądów i doświadczeń ze wszystkimi niemal polskimi romanistami i historykami prawa obecnymi na Zjeździe. Spotkaniom tym sprzyjał również rejs po jeziorach augustowskich oraz wycieczka do Wigier i Sejn, po której uczestnicy wrócili do Warszawy. Ponadto uczestnicy Szkoły brali udział w posiedzeniu Komisji Prawa Rzymskiego i Praw Antycznych Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej PAN.

Wykłady wygłoszone w ramach II Sesji MSPR dotyczyły następujących zagadnień:

Ř Europa a prawo rzymskie (prof. Francesco Milazzo z Uniwersytetu w Katanii)

Ř Rzymski proces prywatny w prawie archaicznym i klasycznym (prof. Fausto Goria z Uniw. w Turynie)

Ř Od rzymskiego procesu prywatnego do procesu czasów justyniańskich (prof. Fausto Goria z Uniw. w Turynie)

Ř Prawo rzymskie i obrót handlowy (dr Jerzy Krzynówek z Uniwersytetu Warszawskiego)

Ř Wartości, ekonomia i prawo: przypadek dobrej wiary (prof. Francesco Milazzo z Uniw. w Katanii)

Ř Prawo rzymskie a świat współczesny (prof. Witold Wołodkiewicz z Uniwersytetu Warszawskiego)

Ř Reguły i definicje w jurysprudencji rzymskiej (dr Agnieszka Kacprzak z Uniwersytetu Warszawskiego)

Ř Osoby i rodzina w prawie rzymskim (prof. Francesco Guizzi z Uniw. w Rzymie)

Ř Dominium i proprietas (prof. Francesco Guizzi z Uniw. w Rzymie)

Ř Zobowiązania z deliktu (prof. Luigi Garofalo z Uniw. w Padwie)

Ř Drugi rozdział ustawy Akwiliańskiej (prof. Alessandro Corbino z Uniw. w Katanii)

Ř Odpowiedzialność z tytułu quasi deliktów (prof. Witold Wołodkiewicz z Uniw. Warszawskiego)

Ř Rzymskie prawo karne (prof. Luigi. Garofalo z Uniw. w Padwie)

Ř Nauka prawa rzymskiego we Włoszech (prof. Alessandro Corbino z Uniw. w Katanii)

Ř Prawo rzymskie w systemie dyscyplin jurydycznych (prof. Tomasz Giaro z Max Planck Institut für Rechtsgeschichte, Frankfurt a/M)

Ř Nauczanie prawa rzymskiego na Uniwersytecie Warszawskim (dr A. Kacprzak, dr J. Krzynówek, dr F. Longchamps de Bérier, dr Z. Służewska, dr J. Urbanik, mgr A. Stępkowska z Uniwersytetu Warszawskiego)

Ř Wpływy prawa rzymskiego w różnych regionach Europy (prof. Tomasz Giaro z Max Planck Institut für Rechtsgeschichte, Frankfurt a/M)

Ř Teksty pozaprawne jako podstawa poznania prawa rzymskiego (prof. Maria Zabłocka z Uniw. Warszawskiego i prof. Jan Zabłocki z Uniw. Kardynała Stefana Wyszyńskiego)

Ř Oświecenie a prawo rzymskie (prof. dr hab. Witold Wołodkiewicz z Uniw. Warszawskiego)

Ř Proces karny w Rzymie republikańskim (prof. Carla Masi-Doria z Uniw. w Neapolu)

Ř Proces karny Rzymie okresu cesarstwa (prof. Carla Masi-Doria z Uniw. w Neapolu)

Ř Urzędy w Rzymie republikańskim (prof. Cosimo Cascione z Uniw. w Neapolu)

Ř Urzędy w Rzymie okresu cesarstwa (prof. Cosimo Cascione z Uniw. w Neapolu)

Ponadto odbyły się 3 posiedzenia "okrągłego stołu": pierwsze poświęcone było zagadnieniu "Prawo rzymskie a dogmatyka prawa", drugie "Prawo rzymskie - perspektywy nauki prawa rzymskiego i jej znaczenia dla edukacji prawniczej", trzecie "Perspektywy nauczania prawa rzymskiego". Obradom przewodniczył prof. Witold Wołodkiewicz

II Sesja Międzynarodowej Szkoły Prawa Rzymskiego została uroczyście zamknięta 20 września. Uczestnicy otrzymali dyplomy z rąk Dyrektora OBTA, prof. Jerzego Axera oraz Dyrektora MSPR, prof. Witolda Wołodkiewicza.

Szkoła organizuje dwutygodniowe sesje wykładów i seminariów, których celem jest przygotowanie uczestników do samodzielnej pracy naukowej w zakresie prawa rzymskiego oraz promowanie najlepszych jej uczestników do otrzymywania długoterminowych stypendiów w zakresie prawa rzymskiego, głownie we Włoszech. Wykładowcami Szkoły s+/- wybitni profesorowie prawa rzymskiego polscy i zagraniczni (z Włoch, Holandii, Niemiec).